Thema 2027
Overgangen in het leven van jeugdigen: bruggen bouwen
Overgangen vormen belangrijke momenten in de ontwikkeling van kinderen, jongeren en hun ouders of verzorgers. Er zijn vele overgangen binnen en tussen verschillende contexten, zoals thuis, school, zorg en andere organisaties. Jeugdigen en hun opvoeders hebben baat bij een warme overdracht en soepele overgangen. Overgangen zijn momenten waarop bruggen gebouwd kunnen worden en het belangrijk is dat er aandacht is voor gelijke kansen. Overgangen kunnen echter ook risico’s met zich meebrengen. In het zorg- en onderwijssysteem sluiten ze soms onvoldoende aan bij de behoeften van jeugdigen en hun ouders of verzorgers. Juist de grenzen tussen domeinen veroorzaken soms knelpunten of kansenongelijkheid.
Overgangen spelen een rol in de verschillende contexten waarin een jeugdige opgroeit. Bijvoorbeeld in de jeugdhulp verandert de organisatie van de zorg bij de overgang naar wettelijke volwassenheid. Jongeren kunnen dan te maken krijgen met meerdere wettelijke kaders en verschillende betrokken partijen. Een initiatief dat hierop inspeelt in de psychiatrie zijn transitieteams voor jongeren tussen de 18 en 23 jaar.
In het onderwijs wordt gebruikgemaakt van doorlopende leerlijnen, zodat een leerling in zijn of haar leerproces een ononderbroken ontwikkeling kan doormaken met een aansluitend onderwijsaanbod. In de praktijk verschilt de overdracht tussen onderwijssectoren echter sterk per regio en samenwerkingsverband, omdat landelijke richtlijnen ontbreken.
Ook binnen de jeugdgezondheidszorg zijn overgangen tussen verschillende contexten en ontwikkelfasen van jeugdigen belangrijk. Zo ondersteunt de jeugdgezondheidszorg aanstaande ouders bij de overgang naar het ouderschap en kijken professionals breed naar de jeugdige in de eigen omgeving. Juist bij overgangsmomenten hebben opvoeders vaak vragen en ervaren onzekerheden.
Tijdens deze editie van Jeugd in Onderzoek verkennen we wat er bekend is over overgangen in de leefwereld van jeugdigen, ouders en opvoeders en specifiek in de jeugdgezondheidszorg, het onderwijs en de jeugdhulp. Hoe kunnen preventie, onderwijs en jeugdhulp elkaar versterken rondom belangrijke overgangsmomenten? Op welke manier kunnen we jongeren, ouders en verzorgers meer inspraak geven? Hoe zorgen we voor goede begeleiding bij deze overgangen en duurzame ondersteuning? We delen actuele onderzoeksinzichten, inspirerende praktijkvoorbeelden en innovatieve werkwijzen zodat je dit thema een plek kunt geven in je eigen aanpak, begeleiding, behandeling, onderwijs of onderzoek.
Vaste thema´s
Wat werkt voor wie en waarom?
Met meer kennis over wat werkt, voor wie en waarom, kan de hulp en ondersteuning aan kinderen en gezinnen effectiever en efficiënter worden. Kennis over opvoeden, opgroeien, leren en welke ondersteuning voor welke doelgroep het beste werkt, is hierbij belangrijk. Drie kennisbronnen zijn daarbij relevant: ervaringskennis van ouders en jongeren, praktijkkennis van professionals en kennis uit wetenschappelijk onderzoek.
Ook spelen andere factoren een steeds belangrijkere rol bij effectieve en efficiënte hulp, onderwijs en ondersteuning. Denk hierbij aan kosteneffectiviteit, algemeen werkzame factoren (zoals de kwaliteit van de werkrelatie) en werkzame elementen van interventies. Ook is van belang om te weten hoe je dat dan het beste kan onderzoeken.
Hoe versterken we preventie en wat levert het op?
Kennis over het versterken van de pedagogische basisvoorzieningen, universele preventie, andere vormen van preventie en vroegsignalering kan bijdragen aan het effect en de inzet hierop. Hierbij moet ook aandacht zijn voor hoe dit goed benut kan worden in de praktijk, bijvoorbeeld door het opnemen van handelingsgerichte kennis in richtlijnen voor de jeugdgezondheidszorg of in toepassingen op scholen.
Hoe werken we beter samen?
Kinderen en jongeren hebben recht op de beste kansen om gezond op te groeien en zich optimaal te kunnen ontwikkelen. Soms is er extra ondersteuning nodig bij het opgroeien, opvoeden en/of onderwijs. Als gezinnen met meerdere professionals te maken hebben, is het van belang dat die goed samenwerken. Zo kan de juiste hulp en ondersteuning geboden worden, is deze op elkaar afgestemd en sluit die zo veel mogelijk aan bij de wensen van het kind en gezin. Hiervoor is een goede samenwerking nodig tussen o.a. professionals uit onderwijs, welzijn, jeugdhulp, jeugdzorg en de jeugdgezondheidszorg.
Onderzoek kan een waardevolle bijdrage leveren aan meer kennis over wat werkt in het samenwerken tussen professionals van verschillende disciplines. Zo kunnen we tot de meest passende ondersteuning of hulp komen. Om dit goed te onderzoeken, vraagt dit natuurlijk ook samenwerking van onderzoekers vanuit verschillende disciplines.